El Pinche Holandés, 2 januari 2009
Nederland Dordrecht

Mexico strompelt 2009 in

2008 zal voor Mexico de geschiedenis in gaan als een dramatisch jaar. De strijd tegen de drugshandel en de onderlinge oorlogen tussen de verschillende kartels hebben bijna zesduizend slachtoffers geëist. Zicht op verbetering is er op dit moment nog nauwelijks; hoewel de regering steevast bericht van het oppakken van weer een belangrijke 'capo', lijken de kartels in het geheel niet aan macht in te boeten.

Zo het landelijke dagblad El Universal meldde afgelopen week dat de kartels inmiddels beschikken over wapentuig dat door het Amerikaanse leger is gebruikt in Irak en Afghanistan. Dan hebben we het over mitrailleurs van zwaar kaliber, raketwerpers, gepantserde voertuigen, mijnen, duizend bommen en granaten kortom.

Datzelfde dagblad berichtte tevens dat de kartels zich nu snel aan het professionaliseren zijn. 'Drugslegers' als het moordcommando van de Zetas beschikken inmiddels over een hiërarchie met militaire rangen, insigni, uniformen en een strakke organisatie. Ook lijkt de ongeschreven wet dat burgers zoveel mogelijk buiten de oorlog worden gehouden steeds minder waard, getuige de bloedige aanslag in Morellia (de hoofdstad van deelstaat Michoacán) op de Onafhankelijkheidsdag van 16 september vorig jaar, waar acht doden vielen toen granaten ontploften tussen de feestvierende menigte. Vooralsnog blijven soldaten en politie-agenten nog wel het voornaamste doelwit van de kartels. Het conflict vertoont al enige tijd de bloedige kenmerken die we eerder in Irak al hebben gezien: onthoofdingen en martelingen.

Infiltratie
Waar op de frontlijn het aantal slachtoffers en het gebruikte geweld schrikbarend in aantal en bloeddorst toenemen, worden de hoogste lagen van de Mexicaanse regering nóg vaker dan de afgelopen twintig jaar geïnfiltreerd door de 'narcos'. Het Instituto Federal Electoral (IFE), de nationale kiescommissie, werkt aan een noodplan om te voorkomen dat bij de komende verkiezingen van het Huis van Afgevaardigden (het Congreso), later dit jaar, de wetgevende macht middels hun eigen afgevaardigden verder infiltreren. En anderhalve week geleden werd een lid van de persoonlijke lijfwacht van president Calderón gearresteerd op verdenking van banden met de narcos.

Alsof dat allemaal niet genoeg is, is de mist rondom de plotselinge dood van minister Juan Camilo Mouriño van Binnenlandse Zaken nog steeds niet opgetrokken. De jonge, energieke minister vond in november de dood toen hij met een privé-jet neerstortte in Mexico Stad. Hij was nog niet eens een jaar in functie. Officieel is nog niet vastgesteld dat er sprake was van iets anders dan een ongeluk. Maar Mouriño was, na de president, het belangrijkste gezicht van de drugsbestrijding. Weinigen Mexicanen twijfelen aan de mogelijkheid van een aanslag.

Zero-tolerance
Hoe nu verder? Het gaat nu nog te ver om, zoals vorige week in NRC Next werd gesteld, de strijd in Mexico gelijk te stellen aan de totale chaos van Colombia in de jaren tachtig. Maar er is geen reden om aan te nemen dat het die kant niet zou kunnen opgaan. Sinds president Calderón bij zijn aantreden in 2006 de totale oorlog aankondigde tegen de drugskartels, is de situatie volledig geëscaleerd. Bovendien leert de geschiedenis dat de strijd tegen drugs niet gewonnen kán worden. De wortel van het probleem ligt in feite niet in Mexico zelf, maar in de Verenigde Staten. Het uiterst stringente drugsbeleid van dat land werkt een langdurige escalatie van drugsgeweld in de hand. Verplichte minimumstraffen, zero-tolerance beleid in combinatie met de niet te stillen honger naar drugs in de VS maken drugshandel nog steeds tot een explosieve cocktail. De grote vraag maakt drugs lucratief, het zero-tolerance beleid werkt geweld en corruptie in de hand.

Is deze situatie hopeloos? 20 januari 2009 wordt Barack Obama de volgende president van de Verenigde Staten. De vraag is of, en zoja wat Obama eventueel aan het drugsbeleid van zijn land gaat veranderen. Nieuw leiderschap biedt altijd nieuwe kansen, maar er is desondanks weinig ruimte voor groot enthousiasme. Obama heeft in zijn campagne geen blijk gegeven de drugsstrijd grote prioriteit te geven; op zijn website wordt het onderwerp niet eens genoemd. De nieuwe president is politiek gezien een gematigd sociaal-conservatief. Daarbij zijn er de (zeker electoraal) prangender kwesties als de economische crisis, werkgelegenheid, de escalatie van geweld in het Midden-Oosten en de oorlog in Afghanistan. Het niet noemen van de war on drugs doet dan ook vermoeden dat er niet direct verandering in het beleid gaat plaatsvinden.

Tragisch jaar
Het lijkt erop dat 2009 wat betreft de strijd tegen drugs wederom een moeilijk jaar gaat worden. Voor de Mexicanen rest op dit moment niet veel anders dan de houding aan te nemen die ze al eeuwenlang aannemen tegenover geweld, corruptie en onderdrukking: gelatenheid, en stilletjes hopen op verbetering in de toekomst.

Wil je goedkoop naar het buitenland bellen? Bel dan via HalloBuitenland.nl